"Postal Savings as a Means of Reducing Poverty" 

हुलाक बचत बैंकको शुरुवात सन् १८६१ देखि बेलायतबाट भएको मानिन्छ । हाल विश्वका ७० भन्दा बढी मुलुकका हुलाक प्रशासनले हुलाक बचत बैंक सेवा सञ्चालन गर्दै आएका छन् । जापानको हुलाक बचत बैंकलाई नमुना हुलाक बचत बैंकको रुपमा लिइन्छजसले त्यहाँको समग्र बैंकिङ्ग प्रणालीमा १२ प्रतिशनभन्दा बढी योगदान गर्दछ । भारतमा हुलाक बचत बैंकलाई गरिबहरुको बैंकको रुपमा लिइन्छ । हुलाक बचत बैंकले ग्रामीण तथा न्यून आयवर्गका मानिसहरुमा बचत गर्ने बानीको विकास गर्न र पूँजी निर्माणमा पु¥याएको योगदानको कदर गर्दै संयुक्त राष्ट्र संघीय विकास कार्यक्रमले "Postal Savings as a means of reducing poverty" भनेको छ ।

 

नेपालमा हुलाक ऐन२०१९ अन्तर्गत जारी भएको हुलाक बचत बैंक नियमावली२०३३ अनुसार आर्थिक वर्ष २०३३÷३४ देखि हुलाक बचत बैंकको अभ्यास प्रारम्भ भएको हो । हुलाक ऐन तथा हुलाक बचत बैंक नियमावलीमा हुलाक बचत बैंकसम्बन्धी छुट्टै परिभाषा गरिएको नभए तापनि हुलाक कार्यालयहरुबाट सञ्चालित भएकैले यसलाई हुलाक बचत बैंक भनिएको हो । पहिलो चरणमा ४ वटा जिल्लादोस्रो चरणमा ६ वटा जिल्ला र तेस्रो चरणमा गोश्वारा हुलाक कार्यालयबाट हुलाक बचत बैंकको प्रारम्भ भई यो आ.व. ०५०÷५१ सम्ममा सबै (७०) वटा जिल्ला हुलाक कार्यालय४ वटा क्षेत्रीय हुलाक निर्देशनालय१ गोश्वारा हुलाक कार्यालय र ४२ इलाका हुलाक कार्यालयसमेत ११७ वटा हुलाक कार्यालयहरुमा विस्तारित भयो । देशभरि छरिएर रहेका सानो सानो पूँजी एकीकृत गरी देश विकासमा टेवा पु¥याउने उद्देश्यका साथ हुलाक बचत बैंक सञ्चालन गर्न थालिएको हो । न्यून आय भएका वर्गका जनतामा समेत केही रकम बचत गर्न े बानीको विकास गराउने उद्देश्यले यस बंैकको स्थापना गरिएको हो । यस बैंकमा बचत खाताको मात्र कारोवार हुन्छ र बचतकर्तालाई दिनुपर्ने व्याज सरकारले व्यहोर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । नेपाल सरकारको निशाना छाप प्रयोग गर्ने नेपालको यो एकमात्र बैंक हो ।

 

हुलाक बचत बैंकको सञ्चालनका लागि खटिने जनशक्ति सम्बन्धित हुलाक कार्यालयको दर बन्दीमा कार्यरत कर्मचारीहरुनै हुन । यसले छुट्टै र स्वायत्त रुपमा कार्य नगरी हुलाककै अर्को सेवाका रुपमा कार्य गर्दै आइरहेको छ । बचत बैंक सञ्चालनमा सहजता ल्याउने र कारोवार को समन्वय गर्ने कार्य केन्द्रमा केन्द्रीय धनादेश कार्यालयले गर्दछ । हुलाक सेवा विभागको आर्थिक सेवा तथा टिकट शाखाले यस बैंक सम्बन्धी कार्य हेर्ने गर्दछ भने बचत बैंक सम्बन्धी नीतिगत निर्णय सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयका सचिवको अध्यक्षतामा रहेको हुलाक बचत बैंक सल्लाहकार समितिको सिफारिसमा सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयका सचिवबाट हुने गरेको छ ।       

x'nfs art a}+s ;DaGwdf s]Gb|Lo wgfb]z sfof{nosf] sfo{

-!_  x'nfs art a}+ssf] sf/f]jf/ Joj:yfkg ug]{ / s]Gb|Lo n]vf /fVg],

-@_ x'nfs sfof{nox?nfO{ art a}+s ;+rfng cg'dlt lbg],

-#_ x'nfs art a}+s ;Nnfxsf/ ;ldltsf] ;lrjfnosf] ?kdf sfd ug]{,

-$_ x'nfs art a}+sx?sf] cg'udg÷lg/LIf0f÷;|]:tf k/LIf0f u/L cfjZos lgoGq0f / lgb]{zg ug]{ , 

-%_ x'nfs art a}+s ;DaGwL cfjZos kmf/fd ;|]:tfx? cBfjlws u/L x'nfs ;]jf ljefu / dxfn]vf kl/Ifsaf6 :jLs[t u/fO{ nfu" u/fpg] ,

-^_ x'nfs art a}+sx?nfO{ z'? C0f nufgL tyf nufgL xb j[l4 cg'dtL lbg],

-&_ art a}+s ;~rfng ;DaGwL cfjZos sfo{ljwL tof/ ug]{,

-*_ art a}+s ;DaGwL kmf/fdx? ;DalGwt art a}+snfO{ pknAw u/fpg],

-(_ x'nfs art a}+sx?sf] lgis[o /x]sf] lgIf]k /sd s]Gb|df lemsfO{ cfDbfgL clej[l4 x'g] If]qdf kl/rfng ug]{ ,

-!)_ x'nfs art a}+sx?n] dfu u/]sf ljifodf c:ki6tf x6fpg cfjZos sfo{ ug]{,

-!!_ a}+lsË k|0ffnLnfO{ cfw'lgsLs/0f ug{sf nflu cfjZos sfo{ ug]{ .

 

x'nfs art a}+ssf ljz]iftfx?

v ;a} g]kfnL gfu/Lsn] ;lhn} vftf vf]nL /sd hDdf  ug{ ;Sg],

v ? !)).– df g} vftf vf]nL Go'gtd df}Hbft klg ?=!)).– dfq eP  k'Ug],

v Go"gtd ?=%).– ;Dd hDdf ug{ ;lsg],

v Jofh cfodf s'g} lsl;dsf] s/, z'Ns gnfUg],

v k"0f{tof ;/sf/L :jfldTjdf /x]sf] a}+s,

v lgMz'Ns r]s a's pknAw x'g]] ,

v k|To]s dlxgfsf] Aofh u0fgf ul/g] / u0fgf ul/Psf] Jofh cfly{s jif{sf] cGtdf ;fFjfdf kl/0ft ul/g],

v lgMz'Ns ?kdf vftfsf] ljj/0f k|fKt ug{ ;lsg],

v b'O{ jf b'O{ eGbf a9L JolQmsf] gfddf ;+o'Qm vftf vf]nL /sd hDdf ug{ ;lsg],

v Go"gtd ?=!),))).– b]lv clwstd ?=$,%),))).– ;Dd C0f nufgL ug{ ;lsg] Joj:yf,

 

x'nfs art a}+sdf vf]Ng ;lsg] vftfx?

 -!_ JolQmut vftf M Ps hgfn] Ps eGbf a9L JolQmut vftf vf]Ng kfpg] 5}g .

v ;fwf/0f art vftf M ;a} g]kfnL gful/sn] of] vftf vf]Ng ;Sg]5g\. of] vftfdf # k|ltzt Jofh k|fKt x'g]5 .

v h]i7 gfu/Ls art vftf M &) jif{ pd]/ k"/f ePsf g]kfnL gfu/Lsn] of]  vftf vf]Ng ;Sg]5g\ . o; vftfdf $ k|ltzt Jofh k|fKt x'g]5 .

-@_ gfafns vftf M !^ jif{ pd]/ gk'u]sf g]kfnL gful/ussf gfddf lghsf] cfdf,a'af, ;+/Ifs jf cleefjssf] ;+/IfsTjdf of] vftf vf]Ng ;Sg]5g\ . o; vftfdf jflif{s # k|ltzt Jofhb/ x'g]5 .

-#_ ;+o'Qm art vftf M b'O{ jf b'O{ eGbf a9L JolQmsf] ;+o'Qm x:tfIf/af6 ;+o'Qm :jfldTj /xg] u/L jf s'g} ;+3 ;+:yfsf Ps eGbf a9L kbflwsf/Lsf] ;+o'Qm b:tvtaf6 ;+rfng x'g] u/L of] vftf vf]Ng ;lsg] 5 . o; vftfdf # k|ltzt Jofhb/ k|fKt x'g]5  .

 

art vftf vf]Ng cfjZos kg]{ sfuhftx?

v g]kfnL gful/stfsf]  k|df0fkq jf cGo s'g} lgsfo, ;+3 ;+:yf jf ;/sf/L lgsfoaf6 hf/L k|df0f jf kl/rokq  jf l;kmfl/; kq .

v tf]lsPsf] 9fFrfsf] b/vf:t kmf/fd .   

 

gfafns vftf vf]Ng cfjZos kg]{ sfuhftx?

v gfafnssf] hGdbtf{ k|df0fkq jf lgh cWoog/t ljBfnosf] hGd ldlt v'n]sf] ljBfyL{ kl/rokq jf :yfgLo  lgsfosf] hGd ldlt v'n]sf] l;kmfl/;kq / ;+/Ifssf] gfu/Lstfsf] k|df0fkq .

v tf]lsPsf] 9fFrfsf] b/vf:t kmf/fd .

 

vftfdf /xg] /sdsf] clwstd  xb

v uf]Zjf/f x'nfs sfof{no sf7df08f}sf] x'nfs art a}+sdf ?=!%,)),))).—    -kGw| nfv ?k}Fof _ ;Dd .

v If]qLo / lhNnf x'nfs  sfof{nox?sf x'nfs art a}+sdf ? !),)),))) .— -bz nfv ?k}Fof _ ;Dd .

v clws[t :t/sf] sd{rf/L k|d'v ePsf] Onfsf x'nfs sfof{nosf art a}+sdf ? %,)),))).— -kfFr nfv ?kF}of _     ;Dd .

v cGo Onfsf x'nfs sfof{nox?df /x]sf] x'nfs art a}+sdf ?= @,)),))).—    -b'O{ nfv ?k}Fof_ ;Dd .

 

/sd lemSg k"j{ ;'rgf lbg' kg]{

vftfjfnfn] cfkmgf] vftfaf6 lgDg adf]lhdsf] /sd eGbf a9L /sd Ps} k6s lemSg' k/]df cfkm'n] /sd lemSg nfu]sf] k"j{ ;"rgf & lbg cufj} art a}+snfO{ lbg'kg]{ 5 .

-!_ uf]Zjf/f x'nfs sfof{no,sf7df08f} l:yt x'nfs art a}+saf6 ? Ps nfv .

 

-@_ If]qLo / lhNnf x'nfs sfof{nox? l:yt x'nfs art a}+saf6 ?=%) xhf/ .

 

-#_ cGo x'nfs art a}+saf6 ?=@% xhf/ .

 

:kli6s/0f –

          of] Joj:yf ;DalGwt art a}+sdf gub Joj:yfkgsf] k|of]hgsf nflu ul/Psf] xf] . art a}+sdf gub df}Hbft ePsf] cj:yfdf k"j{ ;"rgf a]u/  klg dfu adf]lhdsf] /sd e'QmfgL ug{ ;lsg]5 . /sd lemSg k"j{ ;"rgf cfjZos kg]{ gkg]{ ;DaGwL Joj:yfsf] sfof{Gjog ;DalGwt art a}+s cfkm}n] ug{ ;Sg]5 .

 

C0f lng] sd{rf/L ;DaGwL Joj:yf

   ;"rgf tyf ;+rf/ dGqfno cGtu{t sfo{/t\ ;Dk"0f{ lghfdlt sd{rf/Lx? tyf cltl/Qm x'nfssf sd{rf/Lx? ;d]tsf] xsdf gf]s/LnfO{ lwtf] dfgL C0f nufgL ug{ ;lsg]5 .

-s_ C0f nufgL x'g] ;DalGwt lgsfo cGtu{t :yfoL ?kn] sfo{/t /x]sf] ,

-v_ sfo{/t ;]jfdf b'O{ jif{ :yfoL ;]jf cjlw k'/f ePsf], cltl/Qm x'nfssf sd{rf/L ;DaGwdf  % jif{ ;]jf cjlw k'/f ePsf],

-u_ lgoldt?kdf kfl/>lds gkfpg] k|sf/sf] sf/afxLdf gk/]sf],

-3_ s'g} klg cleof]udf lgnDagdf gk/]sf] .

-ª_ hlt cjlwsf] C0f lng] xf] slDtdf Tolt cjlw ;]jfaf6 pd]/sf] xbn] clgjfo{ cjsfz k|fKt ug{ afFsL /x]sf] .

 

art a}+saf6 C0f ln+bf ckgfpg' kg]{ k|lqmofx?

v ;DalGwt art a}+sn] tf]lsPsf] Go'gtd /sd df}Hbft vftfdf /xg] u/L art vftf vf]Ng' kg]{ .

v sfo{/t sfof{noaf6 ls:tf -;fFjf tyf Jofh_ /sd e'QmgL u/Lg] k|lta4tf ;lxt cGo art a}+saf6 C0f        glnPsf] / xfn vfO{kfO{ cfPsf] tna / u|]8 ;d]t v'n]sf] l;kmf/L;kq ;+nUg u/L cg';'rL !) -C0f dfukq _ sf]  9fFrfdf lgj]bg k]z ug'{ kg]{5 .

v C0f lng] sd{rf/Ln] cfkm' s'g} sf/0fn] ;]jfaf6 cnu ePdf jf C0f lng gkfpg] sfof{nodf ;?jf ePdf C0f      r'Qmf u/]/ dfq ;]jf ;DaGwL ;'ljwf / /dfgf lng dGh'/L u/]sf] lnlvt tf]lsPsf] bfFrfdf sa'lnot  ug'{ kg]{ .

v dfl;s ?kdf * k|ltzt Jofh ;lxt lgoldt ls:tf ltg{]{ zt{ :jLsf/ u/]sf] x'g' kg]{  .

v ;dofg's'n ;]jf ;'ljwf kl/dfh{g ub}{ nlug] .

v C0f nufgL u/] afkt nufgL /sdsf] )=% k|ltzt x'g] /sd ;]jf z'Ns afkt z'Ns nfUg] .

 

nufgLsf] xb

art aF}ssf] lgIf]ksf] l:ylt, sf/f]af/sf] cj:yf tyf sd{rf/Lx?sf] dfu ;d]tsf] cwf/df x'g] nufgLsf] xb Go'gtd ?=!),))).– b]lv clwstd ?=$,%),))).– ;Dd tyf C0f lkmtf{ ug'{ kg]{ ;dofjlw qmdzM ! b]lv ^ jif{ ;Ddsf] x'g]5 .

 

gf]6 M x'nfs art a}Fs ;DaGwL lj:t[t hfgsf/L x'nfs art a}Fs sfo{;+rfng lgb]{lzsf -k|yd ;+zf]wg_ @)&# download u/L x]g{ ;lsg]5 . 

 

 

 

Notice board

News and Events

Under Secretary

Niranjan Shrestha 

Section Officer

Prakash Neupane

Section Officer

Ramesh Katwal

Back to Top